Nông dân khởi nghĩa ở Yên Thế (Bắc Giang) từ 1884 -1913, chống lại triều đình nhà Nguyễn và thực dân Pháp, cho đến khi thủ lĩnh nghĩa quân là Đề Thám bị giết.
Từ 1909-1913, Pháp bắt bớ được nhiều nghĩa quân, kể cả cán bộ chỉ huy và thành viên gia đình Đề Thám. Pháp không phân biệt tù binh hay hàng binh mà đem nhốt chung vào nhà tù Hà Nội, rồi đưa ra xử cho có hình thức pháp lý và đưa sang đày tại Guyane.