Nguyễn Hữu Cảnh (1650 – 1700) là một tướng lĩnh tài ba, một nhà quản lý hành chính xuất  sắc; người mở nước về phía Nam và cũng là người có công xây dựng nền móng cho Sài Gòn – TP.HCM.

Nguyễn Hữu Cảnh (có tài liệu nói là Nguyễn Hữu Kính) sinh năm Canh Dần (1650) tại vùng đất nay thuộc xã Chương Tín, huyện Phong Lộc, tỉnh Quảng Bình. Theo các nhà nghiên cứu thì tổ tiên của Nguyễn Hữu Cảnh là Đinh quốc công Nguyễn Bặc – một vị tướng tài ba xuất sắc của vua Đinh Tiên Hoàng; ông cũng là cháu mấy đời của nhà chính trị đại tài của nước ta – Nguyễn Trãi. Cha ông là Chiêu vũ hầu Nguyễn Hữu Đạt (Dật?)– người đã đóng góp nhiều công sức cho chúa Nguyễn trong cuộc đối đầu với chúa Trịnh.

Lớn lên trong thời kỳ Trịnh – Nguyễn phân tranh, Nguyễn Hữu Cảnh chuyên tâm luyện tập võ nghệ để có thể theo cha đi chinh chiến. Tuy còn trẻ tuổi nhưng ông đã lập được nhiều chiến công và đã được chúa Nguyễn Phúc Tần phong chức cai cơ (một chức quan võ thuộc bậc cao) vào lúc tuổi độ đôi mươi. Năm 1681 cha mất, ông cùng anh ruột là Nguyễn Hữu Hào nối nghiệp cha. Trong côong việc và trong quan hệ xử thế, Nguyễn Hữu Cảnh rất cẩn trọng nên được lòng mọi người.

Đầu xuân Mậu Dần (1698), chúa Nguyễn Phúc Chu cử Nguyễn Hữu Cảnh làm thống suất vào nam kinh lược và thiết lập bộ công quyền, đặt nền pháp trị và xác định cương thổ quốc gia.