Cuối năm 2006 , báo chí trong và ngòai nước đều nhắc nhiều đến thiếu tướng, anh hùng lực lượng vũ trang (LLVT) Phạm Xuân Ẩn (Mật danh Hai Trung) khi ông đã ra đi. Đã biết ông là một nhà báo xuất sắc, một nhà tình báo lỗi lạc đã tranh thủ được cả sự cảm phục của đối phương, biết những tài liệu, tin tức tuyệt mật của ông đã góp phần thay đổi diễn tiến chiến tranh, đẩy nhanh hòa bình, bớt đi xương máu…

Nhưng lúc nào ông Ẩn cũng nhắc bằng cái giọng đặc chất hài hước Nambộ của mình: “Điệp viên giỏi mà không có giao liên gỏi đưa tài liệu ra căn cứ thì có mà.. ăn cám”. Cụm tình báo H.63 cơ cấu hình ta giá c mà đầunhọn là Phạm Xuân Ẩn có cả thày 45 người. Đến hòa bình, kiểm lại quân số: hi sinh 27 người. H.63 cũng được phong danh hiệu Đơn vị Anh hùng.

HÌNH TAM GIÁC HUYỀN THỌAI

27 giao liên đã hi sinh trên đường mang tài liệu liệu về căn cứ, 27 hoàn cảnh khốc liệt khác nhau, nhưng trước khi trút hơi thở cuối cùng không ai để lộ tài liệu. Nói như Anh hùng LLVT Nguyễn Văn Thương: “Tài liệu không chỉ là tin tức mật, tài liệu chính là điệp viên. Mất tài liệu tức là mất điệp viên”. Trong ngày bị bắt, ông Nguyễn văn Thương đang mang trong người hai cuộn tài liệu mà sau này ông mới biết đó là chiến lược Mỹ tấn công Đông Dương (do Hai Trung thu được) và danh sách gián điệp của Mỹ cài vào nội bộ ta do ông Ba Quốc (tức thiếu tướng tình báo Đặng Trần Đức) lấy. Trước khi lọt vào tay giặc, ông Thương đã kịp cất tài liệu, làm dấu hiệu đúng qui định. Những ngày tháng kinh hòang chịu đựng sự tra tấn man rợ của Mỹ, ông Thương bảo chỉ có suy nghĩ và sự vẹn tòan của tổ chức mới giúp ông vượt qua được. Để sau này khi đã mất hai chân (địch đã sáu lần cưa chân ông Thương để tra khảo), gặp lại ông Ẩn, ông có thể cười: “Thấy anh còn sống, thấy các đầu mối liên lạc vẫn họat động tốt, dù có bị cưa hai tay nữa tôi vẫn hạnh phúc”.

Điều hành cái tam giác tình báo ấy là ông Tư Cang (đại tá Nguyễn Văn Tào, Anh hùng LLVT, cụm trưởng cụm tình báo chiến lược H.63). Nhận nhiệm vụ từ 1962, ông Tư Cang đã mất hơn ba năm vừa điều hành lưới, vừa tổ chức các cơ sở để vào thành. Mãi đến 1966 ông mới vào Sài Gòn để trực tiếp hoạt động, người ông tìm gặp đầu tiên là Phạm Xuân Ẩn. Sau này, ông Ẩn cứ nhắc hoài về lần gặp đầu tiên đó: “Anh Tư đẹp trai, lịch lãm, rất giỏi, có thể bắn K54 bằng hai tay, mỗi giây một phát không bao giờ trật, rất dũng cảm, rất bình tĩnh, nhưng ăn mặc thì lỗi mốt, đúng kiểu.. trong rừng ra, cửa ôtô thì không biết mở”. Ông Tư chỉ cười hề hề trước những nhận xét ấy.

Trong vai một “thầy Hai” chủ sở ở Dầu Tiếng, ông Tư Cang trở thành bạn chơi chim, chơi chó với ông Ẩn. Mỗi khi đến nhà lại tìm một cái lồng chi, mỗi khi đi đâu lại chở theo con chó. Trong các cuộc gặp ấy, khi thì ông Ẩn kể những tin tức thu nhặt được, những phân tích về chiến lựơc, quân sự cho ông Tư về viết lại chuyển ra cứ, khi thì đưa những bản phim chụp trực tiếp, khi thì trao đổi về các tài liệu cần tìm và cách chuyển giao…

Để điều hành được lưới tình báo ấy, ông Tư Cang cũng phải hi sinh tất cả. Ông thường nói với các giao liên của mình: “Đứa nào uống mật gấu thì hãy leo lên xe thầy Hai”. Vợ con ông ở ngay Thị Nghè, mà mấy năm trời ngang dọc khắp các phố Sài Gòn ông không một lần dám ghé qua, cho đến tận đêm 30-4-1975. “Tổ chức giao cho mình có một người để bảo vệ, để hoạt động. Sơ sẩy là… đem đầu vô cứ chịu tội, đâu có giỡn được”.

Vậy mà lần nào gặp tôi cũng thấy ông cười khà khà. Khó có thể tưởng tượng ông lão rất hiền này lại là một cụm trưởng tình báo mưu trí, một chỉ huy quân sự rất mực bình tĩnh và quyết đoán, một chiến sĩ có thể bắn cùng lúc bằng cả hai tay. Ông bảo ngày đó khi đi trong thành, ông không bao giờmang theo súng vì như thế mình sẽ dễ sinh tâm lý chạy tháo thân khi bị xét hỏi hay nghi ngờ, mà như vậy đồng nghĩa với việc đường dây bị lộ. Và hãn hữu mỗi lần mang súng, như đợt Mậu Thân 1968, ông đều thủ một viên đạn rời trong túi áo dành riêng cho mình khi hữu sự để bảo toàn bí mật của tổ chức.

Nhưng hai người có cách nói chuyện rất chân chất, xuề xoà đúng kiểu Nam bộ như ông Tư Cang và ông Hai Trung lại là người rất cẩn trọng trong công việc. Ngày ấy, để có “hộp thư sống” liên lạc trực tiếp, hai ông đã chọn qua bao nhiêu người: thanh niên nhanh nhẹn không được vì đi trong thành dễ bị bắt lính, con gái cũng không được vì dễ bị tụi lính đi theo quấy rầy. Cuối cùng, hai ông quyết định chọn một “bà già trầu” hơn ông Ẩn 12 tuổi. Đó là bà Nguyễn Thị Ba. BÀ đã đữ đường liên lạc an toàn và hiệu quả suốt muời mấy năm. Sau này bà cũng được phong Anh hùng LLVT. Ông Tư Cang kể một kỷ niệm: một buổi trưa giữa năm 1967, ông Ẩn lái chiếu Renault chở ông trên đại lộ hướng về dinh tổng thống ngụy. Ông báo tin tập tài liệu chuyển ra đợt vừa rồi rất có giá trị, trung ương đã quyết định tặng thưởng ông Ẩn một huân chương chiến công hạng nhất. Trầm ngâm giây lát, ông Ẩn khẽ nói: “Nghe anh nó tôi rất mừng, rất biết ơn cấp trên, nhưng đời người tình báo như tôi biết có còn cơ hội đeo huân chương cao quí ấy không…”. Nhà bào Nguyễn Thị Ngọc Hải khi viết về những chuẩn bị kỹ lượng cho những tình huống bị bắt, bị tra tấn, bị thủ tiêu của ông Ẩn đã nhận xét:” Sống mà luôn phải chuẩn bị cho những cơ hội chết như thế, thật không còn gì để bình luận…”.

NHỮNG ĐIỆP VỤ VIẾT NÊN LỊCH SỬ

Dùng chữ “viết nên lịch sử” có lẽ cũng không có gì là đại ngôn khi đề cập đến những gì mà nhân viên tình báo Hai Trung đã đem về cho cách mạng. Sau đợt nổi dậy Đồng Khởi, trung ương yêu cầu cục tình báo tìm hiểu các chiến lược đối phó của địch. Lệnh được truyền xuống và ít lâu sau Hai Trung gửi qua một cô giao liên (chị Tám Thảo) mang vào căn cứ 20 cuộn phim. Ông Mười Nho (đại tá Nguyễn Nho Quí) trưởng ban tình báo khu Sài Gòn – Chợ Lớn lúc đó, tự tay rửa phim. Và khi con chữ hiện lên, ông nghe run tay vì tầm quan trọng của nó: toàn bộ nội dung kế hoạch Staley-Taylor, tức chiến lược chiến tranh đặc biệt dùng người Việt đánh người Việt với vũ khí và chỉ huy Mỹ. Ông Mười Nho bảo: “Có cả tỉ đôla cũng không thể mua được những tài liệu như vậy. Việc hiểu địch đã giúp ta có kế hoạch chủ động đối phó, các đợt càn quét dữ dội của quân nguỵ sau đó hầu hết chỉ nhằm vào chỗ trống”.

Những chiến dịch lớn của Mỹ sau này ta cũng đều biết được nhờ có Hai Trung. Trong chiến thắng Ấp Bắc 1963 lịch sử, có hai người được Bộ Chính trị khen thưởng: người chỉ huy trận đánh và Phạm Xuân Ẩn – người cung cấp tin tức quyết định giúp quân ta có sự chuẩn bị hùng hậu. Thất bại hoàn toàn ở trận Ấp Bắc đã khiến Mỹ phải chấm dứt kế hoạch chiến tranh đặc biệt để tìm chiến lược mới.

Năm 1965, Mỹ quyết định chuyển sang chiến lược chiến tranh cục bộ, đưa quân đội và tất cả những vũ khí tối tân nhất sang VN tham chiến. Một trong những người VN mà các chuyên gia quân sự Mỹ tham khảo ý kiến nhằm xây dựng kế hoạch là Phạm Xuân Ẩn. Đương nhiên, ngay sau đó, nguyên bản của kế hoạch này đã được chuyển ra Hà Nội, giúp quân đội đã được chuyển ra Hà Nội, giúp quân đội VN hoàn toàn chủ động trong chuẩn bị đối phó và tấn công.

Ông Mười Nho bảo không thể nào kể hết những tài liệu mà Phạm Xuân Ẩn đã đều đặn chuyển về trong 23 năm trời sống trong lòng địch. Để chuẩn bị cho đợt tổng tiến công Mậu Tân 1968, Hai Trung còn cùng ông Tư Cang tự tay lái xe đi lòng vòng các ngả đường, đi ghe máy dọc sông Sài Gòn để điều nghiên tình hình. Một hành động mà sau này ông cho là “khá nguy hiểm ở mức không mấy cần thiết”.

Tuy thế, nhà báo Phạm Xuân Ẩn vẫn chiếm được tình cảm và lòng tin của đồng nghiệp cũng như các nhân vật cao cấp trong giới quân sự Mỹ. Sau những thất bại nặng nề, năm 1973 Mỹ đồng ý đàm phán và đương nhiên có tham khảo ý kiến của ông, cục diện chiến tranh lại được VN hoá.

Mùa khô 1975, khi chuẩn bị chiến dịch Hồ Chí Minh, trung ương cho người tìm Hai Trung yêu cầu trực tiếp trả lời duy nhất một câu hỏi: Khi chính quyền Sài Gòn sụp đổ, liệu Mỹ có đưa quân trở lại? Ông trả lời ngay: “Dứt khoát Mỹ sẽ không bao giờ trở lại nữa”.

Quân đội VN đã đi đến chiến thắng cuối cùng với lòng tự tin như thế.

Nhiều bí ẩn lịch sử xoay quanh cuộc đời Phạm Xuân Ẩn. Ông ra đi đã để lại bao tiếc nuối, như câu thơ của ông Tư Cang tiễn bạn:

“Đời người tình báo thế là xong
Tình dân, nghĩa Đảng, nợ non sông
Làm trai trong suốt thời ly loạn
Anh thật xứng danh một anh hùng
Xuân Ẩn từ nay ẩn thật rồi
Bạn bè thương tiếc mãi khôn nguôi…"

Như lẽ tất nhiên khi đến lễ tang một vị tướng (tại Nhà tang lễ Bộ Quốc phòng, trưa 21-9-2006) không thể đếm hết những bộ quân phục, lễ phục đến viếng ông. Nhưng một anh bộ đội nói nhỏ với tôi: “Đi đám ông Hai Trung (bí danh của thiếu tướng Phạm Xuân Ẩn) thì những người mặc thường phục mới là “thứ dữ”. Toàn sếp tình báo không đó”...

Và đoàn tình báo xuất hiện thật ấn tượng giữa cơn mưa trút nước. Trong vòng 15 phút, người từ Long An, Bình Thạnh, Tân Phú, người đến bằng xe quân đội, xe nhà, người đi taxi, xe buýt... lần lượt có mặt. Mọi người đều đã tóc bạc, lưng còng nhưng đều giữ rất nghiêm nguyên tắc của ngành tình báo: đúng giờ, không sớm, không muộn. Anh hùng Nguyễn Văn Thương cũng lăn xe đến đúng lúc. Ông bảo đọc thấy tin buồn trên Tuổi Trẻ Online tối qua, đêm không ngủ được.

Ông Tư Cang (tức đại tá Nguyễn Văn Tào, Anh hùng lực lượng vũ trang), chỉ huy trực tiếp của ông Ẩn những năm 1970, bùi ngùi: “Lớp chúng tôi đang lần lượt ra đi, mỗi năm chưa đến ngày họp mặt truyền thống nhưng cũng gặp hoài ở mấy đám tang. Hôm thứ hai tôi vừa vào thăm ông Hai Trung, sờ tay lên ngực, hỏi còn thấy ông gật đầu. Vậy mà...”. Bà Ba anh hùng (Nguyễn Thị Ba), người liên lạc của ông trong mười mấy năm, ngậm ngùi: “Ông Hai kém tôi 10 tuổi, thế mà lại đi trước...”.

Năm 1994 có dịp sang London (Anh) tìm gặp một người bạn cũ ở thị trấn Hoàng Hạc, anh rủ xuống Cambridge thăm bác sĩ Trần Kim Tuyến, trùm tình báo thời Ngô Đình Diệm.

Trần Kim Tuyến hết lời tán tụng kẻ từng âm thầm đối đầu với mình như là một người hùng, một hảo hớn rất Lương Sơn Bạc.

Tại Givral cách nay trên 10 năm, tôi đã thuật lại câu chuyện thú vị này với anh Ẩn trong một bữa uống bia “tùng tam tựu ngũ”. Anh phán: “Sống giữa Sài Gòn mà thiếu vốn sống còn lâu mới hiểu hết Sài Gòn”. Lúc bấy giờ anh còn chạy được chiếc Chaly màu đọt chuối và trên mặt, trên tay anh mới lốm đốm điểm những bông hoa nhỏ...

Năm 1994 có dịp sang London (Anh) tìm gặp một người bạn cũ ở thị trấn Hoàng Hạc, anh rủ xuống Cambridge thăm bác sĩ Trần Kim Tuyến, trùm tình báo thời Ngô Đình Diệm.

Nhà xuất bản Equateurs (Pháp) đã phát hành cuốn sách của Jean-Claude Pomonti nhan đề Một người Việt Nam trầm lặng (Un Vietnamien bien tranquille) kể về tướng tình báo Phạm Xuân Ẩn.

Pomonti trước đây là nhà báo của Le Monde, chuyên đưa tin về cuộc chiến tranh xâm lược của Mỹ ở VN, hiện đã nghỉ hưu.

Trong quyển sách dày 192 trang, ông đánh giá cao và bày tỏ sự ngưỡng mộ đối với ông Phạm Xuân Ẩn, người từng làm việc cho tạp chí Time (Mỹ) suốt 20 năm ở Sài Gòn trong thời gian chiến tranh. Theo ông Pomonti, tin ông Phạm Xuân Ẩn làm tình báo đã khiến khá nhiều quan chức CIA cao cấp phải hổ thẹn vì họ từng dựa trên những ý kiến của ông Ẩn để ra quyết định.

Tác giả cuốn sách kết luận rằng nhà tình báo Phạm Xuân Ẩn đã góp phần quan trọng vào việc gây thiệt hại nặng nề cho các lực lượng Mỹ và chính quyền Sài Gòn, và chiến công của ông đã góp phần xứng đáng vào chiến thắng vĩ đại của nhân dân VN trong mùa xuân đại thắng năm 1975.

THANH TRÚC(theo VNA)

“Cuốn sách này là câu chuyện về một điệp viên hoàn hảo’’, Nhà xuất bản Editions des Equateurs đã mở đầu như vậy khi giới thiệu cuốn Người Việt thầm lặng mới vừa phát hành của Jean-Claude Pomonti, một trong những nhà báo kỳ cựu của nhật báo Le Monde và nguyên là thông tín viên của tờ báo này ở Đông Nam Á.

Pomonti đã gặp Phạm Xuân Ẩn lần đầu tiên vào năm 1968, ngay giữa lúc chiến tranh VN bước vào thời kỳ ác liệt. Sau chiến tranh, hai người gặp lại nhau ở Sài Gòn. Sau 15 năm, gặp gỡ, trò chuyện, Pomonti mới khám phá tầm mức thật sự của “một gián điệp đã từng thách thức nước Mỹ”.

Mở đầu cuốn sách, trong chương một, Jean-Claude Pomonti kể lại những ấn tượng của ông khi gặp lại Phạm Xuân Ẩn, đồng nghiệp cũ của ông. Chúng tôi xin trích giới thiệu:

“Đầu năm 2004, tôi đến VN nhân kỷ niệm 50 năm chiến thắng Điện Biên Phủ. Tôi chỉ ghé Sài Gòn vài ngày để gặp mấy người bạn và dĩ nhiên là để gặp ông Phạm Xuân Ẩn.

Ở ngõ vào và trên cửa sổ nhà ông đều có treo lồng chim. Tiếng chiêm chiếp của chúng, mà ông bắt chước rất tài khi còn đủ hơi, phủ bớt phần nào tiếng ồn từ đường phố. Ông vẫn thích thú vật. “Có thể là tiếng chiêm chiếp của chim tạo nên một sự bình lặng, một màn ảnh”, như một người bạn của ông đã tự hỏi mà không biết trả lời thế nào. Nhưng khác với nhiều người VN, ông Ẩn không mang trong người hồn thơ lãng mạn...

Ông đứng dậy lấy từ trong tủ hai cái tách có để sẵn phin cà phê, theo thói quen của người VN từ thời Pháp thuộc đến nay. Cung cách mộc mạc của ông không khỏa lấp một điều mà tôi vẫn tin chắc: trước mặt tôi là một nhân vật phi thường...

Trước năm 1975, ông Ẩn làm việc cho văn phòng tạp chí Time của Mỹ. Văn phòng đặt ở hai phòng nằm kế nhau tại tầng một khách sạn Continental. Ở đó ai cũng biết đến ông như là một người nhã nhặn, chín chắn và trầm lặng. Ông thường tán gẫu với đồng nghiệp ở quán cà phê kem Givral, nằm bên kia đường Catinat cũ (nay là Đồng Khởi).

Là người nói và viết rành tiếng Pháp, tiếng Anh, ông Ẩn ít khi nào đón trước những điều mong muốn của ai, nhưng ông rất sẵn lòng giải thích hay khuyên bảo điều gì. Những đồng nghiệp thường qua lại với ông không hề mất thời gian: những phân tích của ông về chính sách của Mỹ hoặc về khả năng của chế độ Sài Gòn rất rõ ràng, súc tích.

Ông Ẩn đã tạo dựng quan hệ với tất cả những nhân vật tên tuổi ở Sài Gòn: từ những quan viên ngày xưa cho đến các viên tướng ngày nay đang tranh quyền với nhau. Ông kết thân với những sĩ quan Nam VN còn tại chức hoặc đã bị gạt sang một bên. Có lúc tôi thấy ông đi chung với viên chỉ huy chương trình bình định nông thôn hoặc với cựu giám đốc cơ quan mật vụ Sài Gòn. Ông qua lại với các lãnh đạo CIA. Ông là người được chấp nhận ở tòa đại sứ Mỹ và có thể gặp đại sứ. Các nhà nghiên cứu Mỹ có uy tín nhất ở Washington, khi ghé qua miền Nam VN, bao giờ cũng đến hỏi ý kiến ông.

Thế rồi, đến năm 1978, có một tin lan truyền. Đây quả là một tin quan trọng: trong suốt thời chiến tranh, ông Ẩn đã là gián điệp cộng sản chủ chốt ở miền Nam...

Và đây không phải là điệp viên thường. Ông đã tiếp cận được những tài liệu tối mật, kể cả những biên bản hỏi cung các tù nhân cộng sản. Ông đã đưa ra những lời khuyên, thường là do được yêu cầu, cho các sĩ quan, chính trị gia và điệp viên của đủ mọi phía. Đây quả là một vố bất ngờ đối với Mỹ: ông Ẩn là một sĩ quan cấp tá của tình báo cộng sản. Một năm sau chiến thắng, ông được tặng danh hiệu Anh hùng.

Bấy giờ người Mỹ mới ngã ngửa. Chắc là trong CIA đã có những người vừa tức giận vừa xấu hổ, nhất là những người mà trước đây đều tham khảo anh phóng viên tờ Time trước khi ra bất cứ quyết định gì.

Phạm Xuân Ẩn, người VN mà phía Mỹ ưa chuộng nhất, đã lừa chính quyền Hoa Kỳ từ đầu đến cuối. Những thiệt hại không thể kể xiết. Ông ta đã gây ảnh hưởng lên bao nhiêu quyết định ở Sài Gòn? Bao nhiêu lần tình thế đổi ngược mà có thể là do những tin tình báo chuyển cho Hà Nội từ một phóng viên - thật hết chỗ nói - được đào tạo từ một trường ĐH ở California này? Phía Mỹ vẫn biết rằng trong chính quyền và quân đội Sài Gòn có đầy gián điệp cộng sản. Nhưng họ không bao giờ nghĩ lại có một điệp viên tầm cỡ như thế, mà đó lại chính là ông Ẩn! Chuyện này đã làm họ choáng váng...