Theo Sử Ký và truyền thuyết thì ông họ Mục tên Thận, người Cương Thuỵ, Quảng Đức. Bố mẹ sống về nghề chài lưới. Ông tướng mạo khôi ngô, thiên tính tháo vát, vốn thích cái học bùa chú của Đạo gia, năm 18 tuổi tìm thầy học pháp thuật. Trước ở núi Thanh Tỉnh, sau tới núi An Hoạch, ngao du các núi non ở Nghệ An, các thần phù bảo ấn đều tinh thông cả, mọi bí quyết đều ngầm thuộc, sau dựng mấy gian nhà lá ở bản ấp để ở, ra công tinh luyện, rộng cứu người đời. Do giỏi bùa chú mà nổi danh, song nghề chài lưới vẫn không sao nhãng.

Dưới triều Lý Nhân Tông, thái sư Lê Văn Thịnh có kẻ nô tỳ người Man ở đất Đại Lý giỏi thuật bùa chú, có thể tạo ra sương mù và biến thân thành hổ báo. Văn Thịnh dụ nó dạy mà học được phép ấy. Bèn âm mưu hại chúa, nuôi lòng phản nghịch. Một hôm vua thăm chơi Dâm Đàm (nay là Hồ Tây) cưỡi thuyền nhỏ tìm cá, thốt nhiên sương mù đầy mặt nước, bốn bể mù mịt. Nghe có tiếng thuyền vỗ chèo xuống nước oàm oạp. Vua lấy gươm ném, phút chốc sương mù tan. Thấy trên thuyền có một con hổ lớn, nhảy chồm chồm mà rống. Mọi người đều sợ xanh mắt. Tình thế nguy ngập, vua sai viên xá nhân truyền cho các thuyền chài lại cứu. Mục Thận nghe tin, vung tay áo mà bói. Vội chèo thuyền đến tung lưới đọc câu thần chú rằng: “Thiên la địa võng, mật bố tứ chi, thần quang thần quang, chiếu triệt vạn chi” (lưới trời lưới đất, lặng bủa bốn bề, thần quang thần quang, chiếu rõ chân tướng) đọc xong bủa lưới lên mình hổ. Lưới biến thành lưới sắt, hổ hiện nguyên hình là Văn Thịnh. Vua thấy Thịnh là bậc đại thần có công, không nỡ giết, đầy lên thượng lưu sông Thao, phong Mục Thận làm Thái Uý Khang định công, ban cho vùng Tây Hồ làm thực ấp, sau khi chết lại được phong làm thượng đẳng phúc thần, sai lập miếu ở trong ấp để thờ cúng.

Mộ ông hiện còn ở chỗ cây táo phường Hồ Khẩu, nhà nước và dân chúng đều thờ cúng, rất cảm ứng. Trứơc được phong, sau được tặng, ngày càng vinh hiển. Đến năm Quang Thuận đời Thánh Tông, sai Thoát Hiên Đặng tiên sinh làm bài thơ tán tụng như sau:

Tế nạn hoằng thi biến ứng tài,
Yêu nhân tích lộ đảm tâm thôi,
Thuỳ tri nhất đĩnh yên ba khách,
Võng đắc Tây Hồ thái ấp lai.

(Nghĩa là: Cứu nạn trổ tài ứng biến giỏi, đứa yêu ma lộ vết, nhụt chí khí. Ai biết rằng khách thuyền trong sương mù, lại có thể bủa lưới được cả vùng thái ấp ở Hồ Tây).

Sự nghiệp của ông so với người xưa bên dòng sông Vị cũng chẳng kém gì. Bên cạnh đền ông có một cây lớn sống khoảng trăm năm, hình ngoằn ngoèo như con rắn, cành lá thưa thớt. Bên trong có một lỗ huyệt thông suốt, có một con rắn lớn sống ở trong huyệt, hàng tháng đến ngày mồng một và ngày rằm lại cuốn khúc nằm dưới bàn thờ trong đền, đến đêm lại chui vào huyệt. Đền gọi là điện Sùng Khánh, ở bên cạnh chùa Vĩnh Khánh (1).



--------------------

Chú thích:

(1) Dịch theo bản A.1300